Çölyak Hastalığı Hakkında Bilgiler

Çölyak Hastalığı Hakkında Bilgiler

Çölyak hastalığı bazı besin maddelerinde bulunan gulitin adlı bir proteine karşı bağışıklık sistemimiz de oluşan tepki ile ince bağırsaklarda hasar meydana gelmesi ile karakterize bir hastalıktır.

Kalıtsal bir hastalıktır, çevresel faktörlerin de etkisiyle zaman içerisinde ince bağırsaklarda villus olarak adlandırılan küçük parmaksı çıkıntılar mevcuttur ve eminim ile ilişkili bu yüzeyde giderek gelişen hasar bazı besin maddelerinin emilimini güçleştirecek çölyak hastalığının oluşmasına neden olur.

Belirtileri yaşa göre değişkenlik göstermekle birlikte erişkin dönemde daha çok karın ağrısı, karında şişlik, kilo kaybı gibi belirtilerle başlayıp zaman içerisinde emilmeyen besin maddelerine bağlı gelişen ek semptomlarla daha geniş bir klinik ile karakterizedir. Özellikle yağda eriyen vitaminlerin emilmemesi sonucu gelişen kemik erimesi buna bağlı bel ağrılar, eklem ağrıları söz konusu olabilir. Potasyumla ilişkili sorunlar nedeniyle kas ağrıları, kas krampları gelişebilir.

En önemli belirtilerinden bir tanesi zaman içerisinde gelişen demir eksikliğine bağlı, kansızlığın ve kansızlığa bağlı, halsizlik, çarpıntı, çabuk yorulma gibi semptomların gelişmesi, saç dökülmesi ve beraberinde bulunan diğer hastalıklara ait belirtilerle çok geniş bir spektruma yayılabilir.

Kaynak: HSS.Gov (Türkçe’ye çevrildi)

Çölyak Hastalığının Belirtileri

En sık karşılaşılan belirtileri karın ağrısı, ishal ya da zaman zaman gelişen ishal atakları ve karın şişliği (dirençli bir karın şişliği)dir. Bunun yanı sıra kilo kaybı söz konusu olabilir. Zaman içerisinde emilemiyen besinlerin, vitaminlerin, minerallerin oluşmasındandır.

Örneğin kalsiyum emilmesinde ki sorunlar nedeniyle kemik erimesi meydana gelir ve buna bağlı bel ağrıları olabilir. Yine bazı mineraller sonucunda gelişen krampları, saç dökülmesi, ağız içerisinde gelişen yaralar, bulnun dışında zaman içerisinde vitaminlerin eksiklikleri sonucu gelişen diğer belirtiler klinik tabloya eklenebilir.

Çölyak hastalığının belirtileri büyük ölçüde değişebilir. Çocuklarda ve yetişkinlerde farklılık gösterebilir. Yetişkinler için sindirim belirti ve semptomları genel olarak aşağıdaki gibidir.

  • İshal
  • Yorgunluk
  • Kilo kaybı
  • Şişkinlik ve gaz
  • Karın ağrısı
  • Mide bulantısı ve kusma
  • Kabızlık

Çölyak hastalığı olan yetişkinlerin yarısından fazlasının sindirim sistemiyle ilgisi olmayan belirtileri vardır.

  • Genellikle demir eksikliğinden kaynaklanan anemi
  • Kemik gücü kaybı (osteoporoz) veya kemikte yumuşama (osteomalazi)
  • Kaşıntılı deri döküntüsü (dermatit herpetiformis)
  • Ağız ülserleri
  • Baş ağrısı ve yorgunluk
  • Ayaklarda ve ellerde uyuşma, karıncalanma
  • Sinir sistemi hasarı, olası denge problemleri ve bilişsel bozukluk
  • Eklem ağrısı
  • Dalağın işleyişinde azalma (hiposplenizm)

Çocuklarda Çölyak Hastalığının Belirtileri

Çölyak hastalığı olan çocukların, yetişkinlerden daha fazla sindirim problemleri yaşama olasılığı vardır. En sık gözlemlenen belirtiler aşağıdaki gibidir.

  • Mide bulantısı ve kusma
  • Kronik ishal
  • Şişkinlik ve gaz
  • Kabızlık
  • Soluk ve kötü kokulu dışkı

Besinlerin emilememesi aşağıdaki durumlara neden olabilir.

  • Diş minesinde hasar
  • Kilo kaybı
  • Anemi
  • Sinirlilik
  • Gelişimin durması
  • Ergenlikte gecikme
  • Dikkat eksikliği / hiperaktivite bozukluğu (DEHB)
  • Öğrenme güçlüğü
  • Baş ağrısı, kas kaybı ve nöbetler dahil olmak üzere nörolojik semptomlar
çöl yak hastalığının nedenleri

Çölyak Hastalığının Nedenleri

Genleriniz, glüten vb. diğer yiyeceklerle birleştirildiğinde çölyak hastalığı oluşumuna neden olabilir. Ancak bu hastalığın kesin nedeni bilinmemektedir. Çocuklarda, gastrointestinal enfeksiyonlar ve bağırsak bakterileri de katkıda bulunabilir. Bazen çölyak hastalığı ameliyat, gebelik, doğum, viral enfeksiyon veya şiddetli duygusal stres sonrasında oluşabilmektedir.

Vücudun bağışıklık sistemi gıdalardaki glütene aşırı tepki verdiğinde, reaksiyon ince bağırsağı çevreleyen küçük, parmak benzeri çıkıntılara (villus) zarar verir. Villus, yediğiniz gıdalardaki vitaminleri, mineralleri ve diğer besinleri emer. Eğer villusunuz hasar görürse, ne kadar yerseniz yiyin yeterli besin alamazsınız.

Çölyak Hastalığı Tedavi Edilmezse

Tedavi edilmeyen çöl yak hastalığı aşağıdaki durumlara neden olabilir. Bu yüzden şüpheleriniz varsa vakit kaybetmeden uzman doktorunuza görünün.

  • İştahsızlık: İnce bağırsağınız yeterince besin alamadığında ortaya çıkar. Yetersiz beslenme anemiye ve kilo kaybına neden olabilir. Çocuklarda yetersiz beslenme yavaş büyümeye ve kısalığa neden olabilir.
  • Kemik zayıflaması: Kalsiyum ve D vitamininin emilim bozukluğu, çocuklarda kemiğin yumuşamasına (osteomalazi veya raşitizm) ve yetişkinlerde kemik zayıflamasına (osteopeni veya osteoporoz) neden olabilir.
  • Kısırlık: Kalsiyum ve D vitamininin emilim bozukluğu üreme sorunlarına katkıda bulunabilir. İnceleyin: Kısırlık Neden Olur, Belirtileri Nelerdir?
  • Laktoz intoleransı: İnce bağırsağınızın zarar görmesi, laktoz içeren süt ürünlerini yedikten veya içtikten sonra karın ağrısına ve ishale neden olabilir. Bağırsağınız iyileştikten sonra, süt ürünlerini tekrar tolere edebilirsiniz.
  • Kanser: Çölyak hastalığı olan kişiler, bağırsak lenfoması ve ince bağırsak kanseri dahil olmak üzere çeşitli kanser türlerini geliştirme riski daha yüksektir.
  • Sinir sistemi sorunları: Çölyak hastalığı olan bazı kişilerde nöbetler veya el ve ayaklarda sinir hastalıkları (periferik nöropati) gibi sorunlar gelişebilir.

Çölyak Hastalığı Kimlerde Görülür?

Çölyak hastalığı, aşağıdakilere sorunlara sahip kişilerde daha yaygın olma eğilimindedir:

  • Çölyak hastalığı veya dermatit herpetiformisli ailenizde daha önce görüldüyse
  • Tip 1 diyabet (Diyabet Nedir, Diyabetin Belirtileri Nelerdir?)
  • Down sendromu veya Turner sendromu
  • Otoimmün tiroid hastalığı
  • Mikroskobik kolit (lenfositik veya kollajenöz kolit)
  • Addison hastalığı
Doç. Dr. Eser Vardareli tarafından anlatılan Çölyak hastalığı kimlerde görülür?

Çölyak Hastalığı Nasıl Teşhis Edilir?

Yapılan araştırmalra göre, kendisini sağlıklı sanan bir çok insan aslında Çölyak hastası olduğunun farkında değil. Çölyak hastalığının tedavi süreci genel olarak aşağıdaki gibidir.

  • Seroloji testi, kanınızdaki antikorları arar. Bazı antikor proteinlerinin yüksek seviyeleri, glütene karşı bir bağışıklık reaksiyonu olduğunu gösterir.
  • Çölyak hastalığından kurtulmak için genetik test gerekecektir.

Gluten içermeyen diyetler denemeden önce çölyak hastalığı için test edilmek önemlidir. Diyetinizden glüteni çıkarmak, kan testlerinin sonuçlarının normal görünmesine neden olabilir.

Bu testlerin sonucunda çölyak hastalığınız bulunduysa, doktorunuz muhtemelen aşağıdaki testlerden birini isteyecektir:

  • Endoskopi: Bu test, ağzınıza yerleştirilen ve boğazınızdan geçen küçük kameralı uzun bir tüp kullanır (üst endoskopi). Kamera, doktorunuzun ince bağırsağınızı görüntülemesini ve villusun hasarını analiz edebilmesi için küçük bir doku örneği (biyopsi) almasını sağlar.
  • Kapsül endoskopi: Bu test, ince bağırsağınızın tamamının fotoğrafını çekmek için küçük bir kablosuz kamera kullanır. Kamera, yuttuğunuz hap büyüklüğünde bir kapsülün içinde bulunur. Kapsül sindirim sisteminizden geçerken, kamera kayıt cihazına aktarılan binlerce fotoğrafı çeker.

Doktorunuz sizde dermatit herpetiformis olduğundan şüphelenirse, mikroskop altında incelemek için küçük bir cilt dokusu örneği alabilir (cilt biyopsisi).

Çölyak Hastalığının Tedavisi

Çölyak hastalığınız teşhis edildiyse bu durumu kontrol altına almanın tek yolu, ömür boyu glutensiz beslenmektir. Buğdayın yanı sıra glüten içeren yiyecekler aşağıdaki listede belirtilmiştir.

  • Arpa
  • Bulgur
  • Farina (Öğütülmüş buğday)
  • Graham unu
  • Malt
  • Çavdar
  • İrmik
  • Yazım (Buğday türü)
  • Tritikale

Başlangıçta kendi diyet listenizi oluşturmak sağlığınız açısından zararlı olabilir. Diyetinize ekleyeceğiniz az miktarda glüten bile, belirtilere neden olmasa bile zararlı olabilir. Bu nedenle alanında uzman bir diyetisyene görünerek durumunuza uygun diyet listesi alabilirsiniz. 

Ayrıca glüteni tüketmek değil, glüten içerek maddelerle de haşır neşir olmamanız gerekir. Örneğin günlük hayatımızda ürünlerin içerisine gizlenmiş bazı glütenli maddeler aşağıda verilmiştir.

  • Nişasta ve koruyucular
  • Reçeteli ve reçetesiz satılan ilaçlar (Farklı bir nedenden ilaç alacağınız zaman doktorunuza yada eczacınıza Çölyak hatalığınızın olduğunu belirtin)
  • Vitamin ve mineral takviyeli ürünler
  • Bitkisel ve besin takviyeleri
  • Ruj ürünleri
  • Diş macunu ve gargaralar
  • Gofretler
  • Zarf ve damga yapıştırıcısı
  • Oyun hamuru

Glüteni diyetinizden çıkarmak, ince bağırsağınızdaki iltihabı yavaş yavaş azaltarak daha iyi hissetmenize ve sonunda iyileşmenize neden olacaktır. Çocuklar yetişkinlerden daha çabuk iyileşme eğilimindedir.

Vitamin ve Mineral Takviyeleri

Aneminiz veya beslenme yetersizlikleriniz şiddetliyse, doktorunuz veya diyetisyeniniz aşağıdaki takviyeleri almanızı önerebilir:

  • Bakır
  • Folat
  • Demir
  • B12 vitamini
  • D vitamini
  • K vitamini
  • Çinko

Vitaminler ve takviyeler genellikle hap şeklinde alınır. Sindirim sisteminiz vitaminleri emmede sorun yaşıyorsa, doktorunuz bunları enjeksiyon yoluyla verebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Çölyak hastalığı ateş yapar mı?

Çölyak hastalığından muzdarip hastaların çoğunda ateş görülmez. Vücut direncine bağlı olarak değişkenlik gösterebilir.

Çölyak hastalığı bulaşıcı mı?

Çölyak hastalığı, otoimmün bir hastalıktır ve bulaşıcı değildir ancak genetik faktörler bu hastalığın görülmesinde etkili olabilir.

Çölyak hastalığı ciddi mi?

Her hatalık gibi çölyak hastalığı da etken müdahale edilmezse ciddi sonuçlara neden olabilir.

Çölyak hastalığı ölümcül mü?

Hastalığın kendisi öldürücü değildir ancak gelişmesi durumunda kanser vb. durumlara neden olabileceği için yaşamı tehdit eden sonuçlara neden olabilir.

Çölyak hastalığı erkeklerde kısırlık yapar mı?

Evet, erken müdahale edilmemesi durumunda kısırlığa sebep olabilmektedir.

Çölyak Hastalığı İle Başa Çıkmanın Yolları

Çölyak hastalığı teşhisi konduysa, glüten içeren tüm gıdalardan kaçınmanız gerekir. Doktorunuzdan sağlıklı ve glütensiz diyet oluşturmanıza yardımcı olabilecek bir diyetisyene sevk etmesini isteyin.

Çölyak Hastalığının Tedavisi

Paketlenmiş ve hazır gıdalarda mutlaka glüten var mı yok mu kontrolü yapın. Tahıllar, makarnalar ve unlu mamullere ek olarak, glüten içerebilen diğer paketlenmiş gıdalardan bazıları şunlardır:

  • Biralar ve diğer alkol grupları
  • Şeker
  • İşlenmiş etler veya deniz ürünleri
  • Pirinç karışımları
  • Soya sosu dahil olmak üzere salata sosları
  • Abur cuburların büyük kısmı
  • Bazı çorba çeşitleri

Saf yulaf, çölyak hastalığı olan çoğu insan için zararlı değildir. Ancak yulaf, yetiştirme ve işleme sırasında buğdayla birleşebilir. Az miktarda saf yulaf ürünleri yemeyi deneyip deneyemeyeceğinizi doktorunuza sorun.

Tüketebileceğiniz Gıdalar

  • Yumurtalar
  • Marine edilmemiş taze etler, balıklar
  • Meyveler
  • Mercimek
  • Semptomlarınızı daha da kötüleştirmediği sürece çoğu süt ürünü
  • Fındık
  • Patates
  • Sebzeler
  • Karabuğday
  • Mısır ve mısır unu
  • Glutensiz unlar (pirinç, soya, mısır, patates, fasulye)
  • Saf mısır ekmeği
  • Tapyoka, Kinoa

Benzer İçerikler

Kullanıcı Yorumları: Çölyak Hastalığı Hakkında Bilgiler
    Bu yazımıza henüz kimse yorum yapmamış 😞
Sizde Yorumunuzu Paylaşın